TEST--54--XII-- [Halo-]

What type of reaction is CH₃CH₃ + Cl₂ -> CH₃CH₂Cl + HCl?

	1.	an addition reaction
	2.	a substitution reaction
	3.	a saponification reaction
	4.	an esterification reaction

TEST--54--XII [hydroxy-]

The products of the fermentation of sugar are ethanol and

	1.	water
	2.	oxygen
	3.	carbon dioxide
	4.	sulfur dioxide

TEST--54--XI-- [functional group]

Which compound is an organic acid?

1. CH₃OH
2. CH₃OCH₃
3. CH₃COOH
4. CH₃COOCH₃

TEST--54--XI---- [WORD ROOT]

Which molecule contains a total of three carbon atoms?

1. 2-methylpropane
2. 2-methylbutane
3. propane
4. butane

TEST--54--XI [Functional Groups]

Which class of organic compounds can be represented as R -- OH?

1. acids
2. alcohols
3. esters
4. ethers

TEST-54-XI-[ALKENE]

In which pair of hydrocarbons does each compound contain only one double bond per molecule?

1. C₂H₂ and C₂H₆
2. C₂H₂ and C₃H₆
3. C₄H₈ and C₂H₄
4. C₆H₆ andC₇H₈

TEST--54-- XII--[FIBRE]

Which polymers occur naturally?

1. starch and nylon
2. starch and cellulose
3. protein and nylon
4. protein and plastic

1978 - Karl Manne Georg Siegbahn died.

Siegbahn was a Swedish physicist who was awarded the 1924 Nobel Prize in Physics for his work on x-ray spectroscopy. He discovered the M series of x-ray spectral lines and demonstrated the shell nature of atomic electrons. He also demonstrated the refraction of x-rays through prisms to illustrate their wave nature.

1976 - Lavoslav Stjepan Ružička died.

Ružička was a Swiss-Hungarian biochemist who was awarded half the 1939 Nobel Prize in Chemistry for his work on polymethylenes or cyclic alkanes and terpenes. He worked in the perfume industry investigating the compounds that make up the scent from musk deer and civet cats. He also investigated and determined the structure of the sex hormones androsterone and testosterone.

1886 - Archibald Vivian Hill was born.

Hill was a English physiolgist who is considered one of the pioneers of biophysics. He was awarded half the 1922 Nobel Prize in Medicine for his discovery into the production of heat and mechanical work in muscles.

1754 - Joseph-Louis Proust was born.

Wikimedia Commons

Proust was a French chemist who proved that the relative quantities of the elements that make up a chemical compound is constant, regardless of the component's source. This is referred to as Proust's law or the law of definite proportions. His later work involved the study of sugars. He showed the sugar in grapes is identical to the sugar in honey.

1996 - Geoffrey Wilkinson died.

Geoffrey Wilkinson shares the 1973 Nobel Prize in Chemistry with Ernst Otto Fischer for their independent pioneering work with organometallic compounds. He worked on compounds with transition metal complexes and catalysts to hydrogenate alkenes into alkanes. He also identified the structure of the sandwich compound, ferrocene.

1985 - William Cumming Rose died.

Rose was an American biochemist who discovered the amino acid threonine and its role in nutrition. He established ten amino acids: : arginine, histidine, isoleucine, leucine, lysine, methionine, phenylalanine, threonine, tryptophan and valine were vital human health.

1898 - Hieronymus Theodor Richter died.

U.S. Geological Survey

Richter was a German chemist who co-discovered the element indiumwith Ferdinand Reich. They were investigating the presence of thallium in zinc ores using spectroscopy when Richter discovered a vivid indigo spectral line that identified a new element. They isolated this element and named it indium after the spectral line.

1866 - Thomas Hunt Morgan was born.

Wikimedia Commons

Morgan was an American geneticist who was awarded the 1933 Nobel Prize in Medicine for discovering the role chromosomes play in heredity. He made an extensive study of the fruit fly, Drosophila. Morgan's group identified several sex related traits that could be related to the chromosomes of the flies. When the traits were compared to the chromosomes of the flies, each trait was represented with a minor chromosome change.

1986 - Nikolay Semyonov died.

Semyonov was a Russian chemist who shares the 1956 Nobel Prize in Chemistry with Cyril Norman Hinshelwood for their work in chemical kinetics. His work was in the area of chain reactions and combustion reactions.

TEST--54--XII [hydroxy-]

Q-7-

Molecules of 1-propanol and 2-propanol have different (1) percentage compositions;

(2) molecular masses; (3) molecular formulas; (4) structural formulas.

TEST--54--XII [hydroxy-]

Q.5.-

an organic compound produces an alcohol with aquous KOH and gives an alkene with alcoholic KOH it may be..
a.		an alcohol
b.		an aldehyde
c.		an alkyl halide
d.		an amine

• ‘इस्रो’चे यशस्वी सप्तक
श्रीहरीकोटा २३ सप्टेंबर/पीटीआय
भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था म्हणजे इस्रोने आज ओशनसॅट-२ या दूरसंवेदन उपग्रहासह एकूण सात उपग्रह यशस्वीरीत्या अवकाशात पाठविले. चांद्रयान-१ मोहिमेचा अकाली अंत झाल्यानंतर इस्रोचे हे पहिलेच मोठे यश आहे. सुमारे ५१ तासांच्या उलटगणतीनंतर ४४.४ मीटर उंचीचा पीएसएलव्ही सी १४ हा चार टप्प्यांचा अग्निबाण धुरांचा लोट माघारी सोडत दिमाखदारपणे अवकाशात झेपावला.

1. 1945 - Hans Geiger died.

Geiger was a German physicist who is best known for the invention of the Geiger counter. The Geiger counter is a particle detector that measures ionizing radiation intensity. Together with Ernest Marsden, he conducted the Gold foil experiment that first detected the presence of the atomic nucleus.

Sponsored Links

Cardiac catheterizationLooking For Cardiovascular Care? Look No Further. Contact Us Today.www.Wellstar.org

Science university in canadaThe Scotiabank StartRight program for new Canadians. Learn more todaywww.scotiabank.com/StartRight

Class V to Class XIIFree NCERT/CBSE Solutions, Tests, Videos, Animations and morewww.MeritNation.com

2. 1905 - Severo Ochoa was born.

Ochoa was a Spanish biochemist who shares the 1959 Nobel Prize in Medicine with Arthur Kornberg for outlining the mechanisms involved in the synthesis of DNA and RNA. Ochoa discovered an enzyme in bacteria that allowed him to synthesize ribonucleic acid or RNA. He discovered the enzyme while researching high-energy phosphates. The enzyme's main function was to degrade RNA but under laboratory conditions, it could run the process in reverse.

3. 1904 - Niels Ryberg Finsen died.

Finsen was a Danish physician who was awarded the 1903 Nobel Prize in Medicine for his treatment of diseases with light radiation. He started investigations in the treatment of diseases with sunlight and heat lamps. He later devised new treatments for small pox using red light and a treatment for lupus.

4. 1898 - Howard Walter Florey was born.

Florey was an Australian pathologist who shared the 1945 Nobel Prize in Medicine with Ernst Boris Chain and Walter Fleming for the discovery of penicillin and its curative effects on various diseases. Florey and Chain discovered a method to isolate and purify penicillin for clinical use.

5. 1895 - André F. Cournand was born.

Cournand was a French doctor who shared the 1956 Nobel Prize in Medicine with Werner Forssmann and Dickinson Richards for their work with heart catheters and their effect on circulation. He worked with Richards to perfect Forssmann's surgical technique where a catheter is inserted at the elbow to reach the heart. This allowed a doctor to diagnose several heart conditions without major invasive surgery. They also applied this technique for the pulmonary artery to diagnose lung diseases.

6. 1870 - Georges Claude was born.

pslawinski, wikipedia.org

Claude was a French chemist who invented the neon light. He passed an electrical current through a sealed tube of neon gas and got a light that was visible even during the daytime. He also designed and built ocean thermal energy electrical plant prototypes in Cuba and Brazil attempting to generate electricity from the difference in temperature between deep and shallow water.

TEST--54--XI [nomanclature]

Q-1-

What is the best name for the following compound?
	(a)	3-methylenehexane
	(b)	2-propyl-1-butene
	(c)	4-ethyl-4-pentene
	(d)	2-ethyl-1-pentene

KAYWATTELTE

http://kaywattelte.blogspot.com/

TEST--54--XII [haloalkanes-]

Q.1.-How many dichlorinated isomers can be formed by the halogenation of CH3CH2CH2CH3 with Cl2 in the presence of light?
	(a)	2
	(b)	3
	(c)	5
	(d)	6

क्षितिजापलीकडे..

बुधवार, २३ सप्टेंबर २००९ प्रशांत ओचावार - bom@bom2.vsnl.net.in कुणीतरी म्हटलंच आहे, आयुष्य म्हणजे ऊन-सावलीचा खेळ. कधी उन्हाळा, तर कधी पावसाळा. प्रत्येकाच्याच जीवनात पाठशिवणीचा खेळ चालू असतो. कोणी हरतो तर कुणी विजयी होतो. हा लेख प्रकाशित होईपर्यंत कदाचित ग्रीष्माचा तीव्र उकाडा संपून मृगाची चाहूल लागलेली असेल. कदाचित पाल्यांच्या जीवनात रिम-झिम श्रावण बरसू लागेल मात्र त्या वेळी पालकांच्या मनात अथांग विचारांनी थैमान घातलेलं असेल. मृगाच्या पहिल्या सरीसोबतच कदाचित १० वी १२ वीचे निकालही घोषित झालेले असतील. चांगल्या तऱ्हेने उत्तीर्ण झालेल्यांना शक्यतोवर फारसा प्रश्न पडणार नाही. मात्र कमी गुण मिळविणारे किंवा नापास झालेले यांच्यापुढील समस्या मात्र बिकट झालेल्या असतील. किंबहुना बहुतेकांना निराशेनेही घेरलेले असू शकते. अशा वेळी म्हणूनच गरज पडते ती योग्य आधाराची. नापास झालो किंवा कमी गुण मिळालेत म्हणून हताश होण्यापेक्षा अधिक उत्साहाने आपण कुठे कमी पडलो, आपली नेमकी आवड काय आहे, आपण कुठल्या दिशेने प्रयत्न केलेत म्हणजे आपल्याला यशाची चव चाखता येईल, या बाबींचा ऊहापोह व्हायला हवा. अशी कितीतरी उदाहरणे आपल्याला आपल्या रोजच्या जीवनात दिसून येतील की, ज्यांची शैक्षणिक पात्रता कमी असूनसुद्धा ते आज दुसऱ्याकरिता आदर्श बनून आहेत. मात्र याचा अर्थ आपण अभ्यासाकडे दुर्लक्ष करून मोठं होण्याचा किंवा यशस्वी होण्याचा प्रयत्न करावा असे माझे म्हणणे मुळीच नाही. आपल्या अंगी असलेल्या कौशल्यांना योग्य शिक्षणाची जर का जोड मिळाली तर यशाचे शिखर पादाक्रांत करायला जास्त मदत मिळू शकते. कधी नव्हे ते जग आज जवळ आलंय. दहा वर्षांपूर्वीचा जरी विचार केलात तरी असं वाटून जातं की, हे त्या वेळी असते तर कदाचित आपल्या जीवनाची दिशा बदलली असती. आज कधी नव्हे तेवढे पर्याय आपल्याला उपलब्ध असून थोडीशी चौकसपणा दाखविला तर आपणही नक्कीच शून्यातून विश्व उभं करू शकतो. केवळ इंजिनीअरिंग, मेडिकल, एमबीए म्हणजेच परिपूर्ण शैक्षणिक विश्व नव्हे. तर या व्यतिरिक्तही बरेच पर्याय उपलब्ध आहेत. ज्यांचा आपण योग्य उपयोग केलात तर आपल्याला अगणित संधी उपलब्ध होऊ शकतात. किंबहुना तुम्ही स्वत: दुसऱ्यांकरिता आदर्शही बनू शकता. सुदैवाने भारत आणि राज्य सरकारच्या माध्यमातून सरकार अशा प्रकारच्या उपक्रमांना नेहमीच उत्तेजन देत आलं आहे. मात्र तो ज्या प्रमाणात सामान्यांपर्यंत पोहोचायला हवा तसा प्रसार झाला नाही असे फार तर आपण म्हणू शकतो. मग याला जबाबदार म्हणून आपण भ्रष्ट राजकारणी किंवा बेजबाबदार नोकरशहा यांच्याकडे अंगुलीनिर्देश करू शकतो. मात्र ‘सिस्टीम’च चुकीची आहे हे म्हणणे धारिष्टय़ाचे ठरेल. असू द्या हा एक स्वतंत्र विषय होऊ शकतो. तर सांगायचा मुद्दा असा की उपलब्ध संसाधनामधून योग्य पर्याय निवडून आपण आपलं जीवन सुखकर करणं याकडे लक्ष द्यायला हवं. महाराष्ट्र राज्याचाच विचार करायचा झाल्यास राज्य सरकारने विविध संस्थांच्या माध्यमातून दूरगामी विचाराने या क्षेत्रात अनेक पर्याय उपलब्ध करून दिलेले असून योग्य पर्यायाचा विचार आपण आपल्या क्षमतेनुसार नक्कीच करायला हवा. त्यापैकीच एक म्हणजे महाराष्ट्र स्टेट बोर्ड ऑफ व्होकेशनल एज्युकेशन. या मंडळामार्फत विविध संस्थांतर्फे बऱ्याच प्रकारचे अभ्यासक्रम चालविले जातात. उदाहरणादाखल- १) पॅरामेडिकल- अ‍ॅक्युप्रेशर आणि मसाज थेरपी, लाईफ सपोर्ट केअर असिस्टंट, मेडिकल रिसेप्शनिस्ट, मेडिकल रिप्रेझेंटेटिव्ह, ऑपरेशन थिएटर असिस्टंट, योगा आणि नॅचरोपॅथी. २) कॉम्प्युटर- इन्फॉर्मेशन टेक्नालॉजी, एम.एस. ऑफिस, वेब पेज डिझाइनिंग इ. ३) कुकरी कोर्सेस. ४) क्राफ्टमनशिप कोर्सेस इन हॉटेल मॅनेजमेंट, फूड अ‍ॅण्ड बेव्हरेज सव्‍‌र्हिस आणि मॅनेजमेंट, फ्रंट ऑफिस मॅनेजमेंट, हाऊसकीपिंग, ट्रॅव्हल आणि टुरिझम इ. ५) इलेक्ट्रिकल वायरमन- फिशरी, गारमेंट मॅन्युफॅक्चरिंग आणि फॅशन डिझाइनिंग, हस्तकला, लेदर स्टिचिंग, मोबाइल रिपेअरिंग, सुवर्णकला, तारतंत्री, कृषीपणन इ. विविध प्रकारचे कमी अधिक कालावधीचे कमी खर्चात होऊ शकणारे मात्र जास्त नफा मिळवून देऊन स्वयंभू बनविणारे अभ्यासक्रम आपल्या भविष्याची दिशा ठरवू शकतील. मात्र गरज आहे ती ‘व्हाईट कॉलर’ संस्कृतीच्या बाहेर डोकावण्याची. स्वत:चं भवितव्य स्वत: बनवू याची जिद्द बाळगण्याची. या व्यतिरिक्तही गव्हर्नमेंट पॉलिटेक्निक्स, तसेच आयटीआयमार्फत आपण अनेकविध पर्यायांची निवड करू शकतो. ज्यांची परिस्थिती हलाखीची असेल मात्र तांत्रिक शिक्षण घेऊन पुढे जाऊ इच्छित असेल अशांकरिता भारत सरकार तसेच राज्य सरकार यांच्या अखत्यारीतील मानव संसाधन मंत्रालयामार्फत चालविल्या जाणाऱ्या ‘अ‍ॅप्रेन्टिस’ प्रोग्रामचा लाभ आपण घेऊ शकतो. तेव्हा मित्रांनो, केवळ दहावी- बारावीत कमी मार्कस् मिळालेत किंवा नापास झालात म्हणून डोक्याला हात लावून बसण्यात उपयोग नाही. दिवसेंदिवस माणसां-माणसांतली स्पर्धा वाढणार असून कुशल कामगार व तंत्रकुशल मनुष्यबळ ही उद्याच्या जगाची ओळख आहे. आणि म्हणूनच आपलं गाव- आपली सोसायटी- एवढंच आपलं क्षितिज समजण्यात अर्थ नाही. या क्षितिजापलीकडे जर डोकावलं तर नक्कीच संपूर्ण आभाळ मोकळं असल्याचं दिसेल.

गुन्ह्यांची उकल करण्यासाठी..

बुधवार, २३ सप्टेंबर २००९ नीरज पंडित - niraj.pandit@expressindia.com गेल्या वर्षभराच्या कालावधीत अनेक महत्त्वाच्या गुन्ह्यांचा छडा लावण्यात पोलिसांना यश मिळाले आहे. या यशामागे पडद्यामागचा कलाकार कोण असेल तर न्याय सहाय्यक म्हणजेज फॉरेन्सिक तज्ज्ञ. आज जगाला अशा तज्ज्ञांची फार गरज आहे. ही गरज भागविण्यासाठी यातील तज्ज्ञ तयार करणे ही प्राथमिक जबाबदारी आहे. हे ओळखून महाराष्ट्र शासनाने न्यायसहाय्यक विज्ञान संस्था स्थापन करण्याचा निर्णय घेतला आहे. यासाठी शासनाने सुमारे ९.७३ कोटी रुपयांची तरतूद केली आहे. या संस्थेमुळे देशाला अनेक फॉरेन्सिक तज्ज्ञ मिळणार असून या क्षेत्रात परकीय तंत्रज्ञान आणि तज्ज्ञांवर अवलंबून असलेला आपला देश स्वत:च्या पायावर उभा राहिल असे म्हणण्यास हरकत नाही. सीआयडी, एफबीआय फाईल्स् तसेच डिस्कव्हरी वाहिनीवरील गुन्हे संशोधनासंदर्भातील मालिकांमध्ये आपण नेहमीच पाहत असतो की, पोलिसांना किंवा तपास अधिकाऱ्यांना गुन्हा झालेल्या ठिकाणी एखादा कागदाचा कपटा अथवा गुन्हेगाराचा केस, गुन्हेगाराच्या काही वस्तू मिळतात मग या वस्तू घेऊन ते एका प्रशस्त आणि अत्याधुनिक तंत्रानी सक्षम अशा प्रयोगशाळेत येतात. याठिकाणी असलेल्या तज्ज्ञांकडे पोलीस त्यांना सापडलेल्या वस्तू देतात. मग हे तज्ज्ञ त्याच्यावर संशोधन करुन गुन्हेगाराची प्रतिकृती पोलीस अधिकाऱ्यांच्या डोळ्यासमोर उभी करतात. इतकेच नव्हे तर गुन्हा कधी झाला, ती करण्याची पद्धत काय असेल याचा अंदाजही व्यक्त करतात. तज्ज्ञांच्या याच कामाला न्यायसहाय्यक विज्ञान (फॉरेन्सिक सायन्स) असे म्हणतात. न्यायसहय्यक विज्ञानाचा उत्तम दाखला पाहावयाचा असेल तर ‘द सायलेन्स ऑफ लाम्बस्’ हा चित्रपट आवर्जून पाहावा. या चित्रपटात कोणतीही गुन्हेगारी पाश्र्वभूमी नसलेला एक माणून अनेकांचे खून करतो. आठ खून होतात तरी हे खून कोण आणि कशाप्रकारे करत असेल हे समजत नाही. पण जेव्हा हे प्रकरण फॉरेन्सिक सायन्स विभागाकडे येते तेव्हा मात्र त्याचा छाडा लागण्यास सुरुवात होतो. यासर्व प्रवासाचे सुरेख चित्रण या चित्रपटात करण्यात आले आहे. यामुळे आपल्याला हे विज्ञान काय किमया घडवू शकते याची जाणीव होते.अचनाक घडलेल्या घटनेमुळे हादरून गेलेल्या जगाला सत्यता दाखविण्याचे सामर्थ या विज्ञानात आहे, असे या शास्त्राच्या बाबतीत म्हटले जाते. सुमारे ७०० वर्षांपासून हे विज्ञान अस्तित्वात आहे. या शास्त्राचा पहिला प्रयोग १३ व्या शतकात चीनमध्ये करण्यात आल्याचा उल्लेख चीनमधील वकील सॉन्ग सी यांनी १२७४ मध्ये लिहीलेल्या ‘वॉशिंग अवे ऑफ रॉन्गस्’ या पुस्तकात आहे. या पुस्तकामध्ये सी यांनी अनेक चित्र-विचित्र केसेसचे दाखले दिले आहेत. या सर्व केसेसना न्यायसहाय्यक शास्त्र आणि कायद्याचे महत्त्व होते. पुढे १६६८ मध्ये इटालियन फिजिशीअन फ्रान्सेस्को रेडी याने सी यांच्या अभ्यासाला पुरक अशी ‘स्पॉन्टेनिअस जनरेशन’ नावाचा प्रबंध सादर केला. यामध्ये त्यांनी माणसाच्या अनैसर्गिक मृत्यूंच्या कारणांची मीमांसा केली होती. पुढे १८५५ मध्ये फ्रेंच फिजिशीअन डॉ. लूईस फ्रान्कोइस इटीन बेर्गेट्र याने फॉरेन्सिक सायन्सचा उपयोग केला. याच्या या संशोधनामुळे एखादा माणूस कधी आणि कसा मरण पावला याचा अंदाज लावता येणे शक्य झाले. पुढे १८८१ मध्ये जर्मनमधील वैद्यकीय अधिकारी हर्मेन रिनहार्ड याने फॉरेन्सिक सायन्सेसचा रितसर अभ्यास करण्यास सुरुवात केली. याने अनेक नवनवीन प्रयोग केले. याच्या अभ्यास भविष्यात न्यायसहाय्यक विज्ञानाला वरदान ठरला. पुढे यावर विविध प्रयोग होत गेले तरी या विज्ञानाचा उपयोग गुन्ह्यांची उकल करण्यासाठी प्रकर्षांने केला जात नसे. पण गेल्या चार दशकांनपासून या विज्ञानाला गुन्हे शोधण्याच्या प्रक्रियेत विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे. या शास्त्राला जगभरात अप्लाईड शास्त्र म्हणून मान्यता प्राप्त झाली आहे. यामध्ये प्रामुख्याने विषशास्त्र, जीवरसायनशास्त्र, डी. एन. ए. चाचणी, क्षेपणशास्त्र, सामान्य विश्लेषण, मानसशास्त्र, ब्रेन इलेक्ट्रॉनिक्स ऑसिलेशन (ब्रेन मॅपिंग), नार्को अ‍ॅनालिसिस, सिग्नेचर प्रोफायलिंग आदी माध्यमातून गुन्हाची उकल करण्यासाठी मदत केली जाते. काळानुरुप बदलत गेलेल्या गुन्ह्यांची उकल करण्यासाठी म्हणजूच सायबर क्राईम, इ-फ्रॉडस्, हॅकिंग अशाप्रकारच्या गुन्ह्यांची उकल करण्यासाठी या तज्ज्ञ असेण ही काळाची गरज आहे. याच उद्देशाने शासनाने या संदर्भातील अभ्यासक्रम सुरू करण्याचा निर्णय घेतला आहे. यासाठी शासनाने राज्यात न्यायसहाय्यक विज्ञान संस्था स्थापन करण्याचे ठरविले असून मुंबईतील न्यायसहाय्यक वैज्ञानिक प्रयोगशाळा संचालनालयाच्या माजी संचालक डॉ. रुक्मिणी कृष्णमूर्ती यांच्या अध्यक्षतेखाली एका समितीची स्थापना केली होती. या समितीच्या अहवलानुसार सप्टेंबर महिन्याच्या अखेरीस हे अभ्यासक्रम मुंबई आणि औरंगाबाद येथे सुरू करण्यात येणार आहेत. भारतात न्यायसहाय्यक विज्ञानाचा अभ्यासक्रम देणारे महाराष्ट्र हे पहिले राज्य आहे. आजमितीस सामान्य माणूस कोणत्याही क्षणी कोणत्याही प्रकारच्या गुन्हेगार प्रवृत्तीला बळी ठरू शकतो. यासाठीच गुन्ह्यांची विविध स्तरावर विविध पातळ्यांवर तपासणी केली जाते. एका गुन्हाची पूर्ण उकल झाली तर दहा गुन्हे कमी होऊ शकतात. या सर्वप्रक्रीयेत न्यायसहाय्यक विभागाची महत्त्वची भूमिका असते असे शासनाच्या न्यायसहाय्यक विज्ञान संस्थेच्या प्रमुख सल्लागार डॉ. कृष्णमूर्ती यांनी ‘लोकसत्ता’शी बोलताना सांगितले. अमेरिकेत न्यायसहाय्यक विज्ञानाचे पदव्युत्तर पदवीचे शिक्षण देणारे १००, तर लंडनमध्ये ५० स्वतंत्र संस्था आहेत. याउलट भारतात विविध महाविद्यालयात रसायनशास्त्र आणि जैवरसायनशास्त्र या विभागांतर्गत न्यायसहाय्यक अभ्यासक्रम आहेत. पण या संस्थेमध्ये देण्यात येणारे प्रशिक्षण हे पुर्णत: न्यायसहाय्यक विज्ञानाचेच असेल अशी माहितीही त्यांनी दिली. या अभ्यासक्रमात विविध विषयांचे तज्ज्ञ मार्गदर्शन करणार असून हा अभ्यासक्रम पूर्णत: अत्याधुनिक असल्याचेही त्यांनी नमूद केले. या अभ्यासक्रमाला मुंबई विद्यापीठाची मान्यता मिळाली असून सध्या हे अभ्यासक्रम मुंबईतील आणि औरंगाबाद येथील ‘इन्स्टिटय़ूट ऑफ सायन्सेस’मध्ये शिकविण्यात येणार असून या अभ्यासक्रमासाठी स्वतंत्र वास्तू प्रस्तावित असल्याचे शासनाने १७ ऑगस्ट रोजी जारी केलेल्या अध्यादेशात म्हटले आहे. ज्या विद्यार्थ्यांना विज्ञानाच्या या नव्या आणि अनोख्या शाखेत करिअर करण्याची इच्छा आहे अशा विद्यार्थ्यांनी हा पर्याय निवडणे उचित ठरेल. अभ्यासक्रम न्यायसहाय्यक विज्ञानामध्ये विविध प्रकार मोडतात. यामध्ये फॉरेन्सिक अर्कोलॉजी, बायोलॉजी, इकोनॉमिक्स, इंजिनिअरिंग, इपिस्टेमोलॉजी, लिंग्युसिटीक्स, सायकोलॉजी, सेरोलॉजी, अ‍ॅन्थ्रोपोलॉजी, कॉम्प्युटिंग ऑर डिजिटल फोरेन्सिकस् आदी विषयांमध्ये प्राविण्य मिळविता येते. भारतात या विषयांचे अभ्यासक्रम शिकविणाऱ्या अनेक संस्था आहेत. यामध्येप्रवेशासाठी १२ वी (विज्ञान) शाखेत उत्तीर्ण होणे गरजेचे आहे. यानंतर बीएससी आणि एमएससी हे अभ्यासक्रम शिकविण्यात येतात. महाराष्ट्रात न्यायसहाय्यक शास्त्राचा पूर्णवेळ अभ्यासक्रम शिकविणाऱ्या इंन्स्टिटय़ुट ऑफ सायन्सेसमध्ये बी.एससी इन फॉरेन्सिक सायन्य हा तीन वर्षांचा १२ वी (विज्ञान) नंतरचा अभ्यासक्रम आहे. तर १२ वी (विज्ञान) नंतर पाच वर्षांचा इंटिग्रेटेड एम.एससी. इन फॉरेन्सिक सायन्सेस हे पदवी आणि पव्युत्तर पदवी अभ्यासक्रम आहेत. शिवाय पोस्ट ग्रॅज्युएट डिप्लोमा इन फॉरेन्सिक सायन्स अ‍ॅण्ड रिलेटेड लॉ आणि पोस्ट ग्रॅज्युएट डिप्लोमा इन डिजिटल अ‍ॅण्ड फॉरेन्सिक अ‍ॅण्ड रिलेटेड लॉ हे दोन अभ्यासक्रम सर्व शाखांमधील पदवीधरांसाठी उपलब्ध आहेत. न्यायसहाय्यक विज्ञानाचा अभ्यासक्रम पुरविणाऱ्या भारतातील संस्था ० महाराष्ट्र राज्य शासकीय न्यायसहाय्यक विज्ञान संस्था, इन्स्टिटय़ूट ऑफ सायन्सेस, मुंबई, औरंगाबाद ० लोकनायक जयप्रकाश नारायण नॅशनल इन्स्टिटय़ूट ऑफ क्रिमिनोलॉजी अ‍ॅण्ड फॉरेन्सिक सायन्सेस, दिल्ली ० डॉ. हरिसिंग गौर विश्व विद्यालय, मध्यप्रदेश ० फॉरेन्सिक सायन्स डिपार्टमेंट, चेन्नई ० दिल्ली विद्यापीठ ० अन्ना विद्यापीठ, चेन्नई ० इन्स्टिटय़ूट ऑफ क्रिमिनोलॉजी अ‍ॅण्ड फॉरेन्सिक सायन्सेस, नवी दिल्ली ० सेंट्रल फॉरेन्सिक सायन्सेस लॅबोरेटरीज, हैदराबाद, चंदिगढ आणि कोलकाता. भविष्यातील संधी न्यायसहाय्यक विज्ञानामध्ये पदवी अथवा पदव्युत्तर पदवी प्राप्त केलेल्या विद्यार्थ्यांना देशात आणि परदेशात मोठी संधी आहे. बीएससीच्या विद्यार्थ्यांना पोलीस दलात, न्यायिक विभागात तसेच मेडिको लिगल ऑफिसर म्हणून काम मिळू शकते. त्याचबरोबर न्यायसहाय्यक वैज्ञानिक म्हणून हा अभ्यासक्रम उत्तीर्ण असलेले विद्यार्थी सामान्य माणसे, बँक कर्मचारी, पत्रकार, रुग्णालये आदींना वैज्ञानिक दृष्ट्या मार्गदर्शन करू शकतात. तर एमएससी उत्तीर्ण झालेले विद्यार्थ्यांना संरक्षण खात्याच्या प्रयोगशाळेत, संशोधन आणि विकास प्रयोगशाळेत, तसेच फार्माकोलॉजी प्रयोगशाळेत, पर्यावरण नियंत्रण कक्ष आदी ठिकाणी न्यायसहाय्यक वैज्ञानिक म्हणून काम करण्याची संधी मिळू शकते. त्याचबरोबर इ-गुन्ह्यांचे आव्हान पेलण्यासाठी अशा वैज्ञानिकांची गरज देशाला भासणार आहे. तसेच या वैज्ञानिकांना जागतिक पातळीवर बँका, कॉर्पोरेट ऑफिसेसमध्ये मोठय़ाप्रमाणावर संधी आहे.

न्यायसहाय्यक शास्त्र अभ्यासक्रमाच्या प्रवेश मुदतीत वाढ

मुंबई, २२ सप्टेंबर/प्रतिनिधी राज्यात नव्याने सुरू करण्यात आलेल्या शासकीय न्यायसहाय्यक विज्ञान संस्थेतील प्रवेशाची मुदत वाढविण्याचा निर्णय आज घेण्यात आला. न्यायसहाय्यक म्हणजेच फॉरेन्सिक सायन्स या अभ्यासक्रमाच्या प्रवेशाची येत्या शुक्रवापर्यंत म्हणजे २५ सप्टेंबपर्यंत पुढे नेण्यात आल्याचे संस्थेच्या प्रमुख सल्लागार डॉ. रुक्मिणी कृष्णमूर्ती यांनी कळविले आहे. या शैक्षणिक वर्षांपासून इन्स्टिटय़ुट ऑफ सायन्सेसच्या मुंबई आणि औरंगाबाद या दोन ठिकाणी न्यायसहाय्यक विज्ञानातील पदवी, पदव्युत्तर आणि पदविका अभ्यासक्रम सुरू करण्यात आले आहेत. या अभ्यासक्रमांसाठी मुंबईत १७० तर औरंगाबादमध्ये ५०० विद्यार्थ्यांनी अर्ज केले आहेत. तसेच या अभ्यासक्रमाला मुंबई विद्यापीठाने मान्यता दिली असल्याचेही डॉ. कृष्णमूर्ती यांनी सांगितले. ज्या विद्यार्थ्यांना प्रवेश घ्यावयाचा आहे अशा विद्यार्थ्यांनी इन्स्टिटय़ूट ऑफ सायन्सेस, मुंबई आणि औरंगाबाद येथे संपर्क साधावा.